Verhalen over migratie bij Fenix in Rotterdam

Voor het volgende onderwerp van de Lichtkogel, demografische bewegingen, brachten we een bezoek aan Fenix, het kunstmuseum over migratie op Katendrecht in Rotterdam. Demografische veranderingen gaan natuurlijk over meer dan migratie alleen. Vergrijzing, ontgroening, bevolkingsgroei en -krimp spelen onder meer ook een rol. Migratie is wel een belangrijk onderdeel van het onderwerp. Fenix vormde daarmee een goed startpunt om inspiratie op te doen.

Fenix is gevestigd in een gerestaureerde, monumentale havenloods uit 1923, aan de Rijnhaven op een plek met een lange geschiedenis van vertrek en aankomst. Oud en nieuw komen in het gebouw duidelijk samen. Blikvanger is de Tornado, een dubbel gedraaide trap die door het gebouw omhoog slingert naar een panoramadek. De Tornado is ontworpen door Ma Yansong van het Chinese MAD Architects en verwijst met zijn verschillende routes en onverwachte wendingen naar de reis van een migrant. Vanaf het dak kijk je uit over Rotterdam en de kades waar in het verleden miljoenen mensen vertrokken en aankwamen.

Fenix opende in mei 2025 zijn deuren. Op 15 mei werd het museum officieel geopend door koningin Máxima, samen met directeur Anne Kremers. Een dag later werd het museum toegankelijk voor het publiek.

Fenix Kofferdoolhof

Kofferdoolhof

Een van de opvallendste onderdelen is het Kofferdoolhof. Je loopt er tussen meer dan tweeduizend koffers die daadwerkelijk met hun eigenaren de wereld over zijn gereisd. Groot, klein, luxe of juist eenvoudig: iedere koffer heeft zijn eigen geschiedenis. Sommige koffers hoorden bij een vrijwillige reis, andere bij een noodgedwongen vertrek. Bij een aantal koffers zijn de verhalen van de voormalige eigenaren te beluisteren.

Naast het Kofferdoolhof is ook een tijdlijn over migratie te zien. De hoeveelheid gebeurtenissen en migratiebewegingen die daarop samenkomen maken indruk. Het maakt in één oogopslag zichtbaar hoeveel mensen zich door de jaren heen hebben verplaatst en hoe groot de rol van migratie in de geschiedenis is geweest. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat migratie geen verschijnsel uit het verleden is, maar nog altijd volop plaatsvindt.

Fenix Arbeidsmigranten

Alle richtingen

In de tentoonstellingen komt migratie op heel verschillende manieren terug. Bij ‘Alle Richtingen’ over liefde, afscheid, heimwee en geluk is werk van meer dan honderd kunstenaars te zien. ‘Kentucky (Napoli)’ van Alexander da Cunha is een gordijn van vloermoppen. Kentucky is het merk van de dweilen. In Nederland werken meer dan 200.000 schoonmakers, waarvan een aanzienlijk deel arbeidsmigranten.

Een ander werk is ‘Bottari Truck - Migrateurs’ van de kunstenaar Kimsooja. Het bestaat uit een oude Peugeot 404 vol traditionele Koreaanse bottari, wikkeldoeken. Wanneer mensen verhuizen, nemen ze hun bezittingen mee in deze doeken. Daarnaast zijn er werken van onder anderen Steve McQueen, Shilpa Gupta, Yinka Shonibare, Sophie Calle en William Kentridge te zien.

Het bezoek aan Fenix was een mooie eerste verkenning van migratie als onderdeel van demografische bewegingen. Het nieuwe trenddossier van de Lichtkogel over dit onderwerp verschijnt in oktober.

Door Roos van den Hout