Hoe de binnenvaart civiele en militaire logistiek kan verenigen

Voor effectieve militaire mobiliteit – het vermogen om militair personeel en materieel snel en efficiënt door Europa te verplaatsen – is een robuuste, multimodale logistieke infrastructuur onmisbaar. De binnenvaart is vanwege haar intrinsieke eigenschappen bij uitstek geschikt voor militair transport. Een standaard binnenvaartschip kan namelijk ladingen tot 3.000 ton vervoeren, vergelijkbaar met 100 tot 150 vrachtwagens. Voor defensiematerieel, zoals tanks (Leopard 2: 62,5 ton), pantservoertuigen en artilleriesystemen, biedt de binnenvaart ongeëvenaarde capaciteit zonder de gewichtsbeperkingen van weg- en spoorinfrastructuur.

RoRo-schepen (Roll-on/Roll-off) zijn hiervan een goed voorbeeld. Deze schepen kunnen voertuigen en zware en grote uitrusting snel en efficiënt laden en lossen. Zowel de Nederlandse als de Duitse binnenvaart beschikt over een substantiële RoRo-vloot die nu primair wordt ingezet voor de automobielindustrie en voor landbouwmachines.

Dubbel gebruik

In vredestijd kunnen civiele infrastructuur en capaciteit economisch productief worden ingezet, terwijl zij in crisisomstandigheden beschikbaar zijn voor militaire doeleinden. Dit dubbel gebruik is geen nieuw concept – de civiele luchtvaart in de Verenigde Staten kent al decennia lang de Civil Reserve Air Fleet (CRAF). Maar voor de Europese binnenvaart is dit concept nog nauwelijks uitgewerkt. Door middel van kennissessies met militaire logistici, verladers en scheepseigenaren kan het denken over militaire inzetbaarheid op gang komen.

Dubbel gebruik levert dubbele winst op. Want hiermee halen we ten eerste een deel van het militaire transport van de weg (modal shift), aanvullend en aansluitend op verbindingen via het spoor. Dit ontlast het wegennet, vermindert de CO₂-uitstoot en verhoogt de verkeersveiligheid. Daarnaast biedt het een ‘just-in-case'-oplossing voor defensie: een betrouwbaar, snel inzetbaar en veilig logistiek netwerk voor wanneer dat het meest nodig is.

Om de militaire paraatheid te waarborgen, kan personeel op schepen en terminals een reservistenstatus krijgen. In vredestijd wordt deze volledige capaciteit tegen kostprijs ingezet voor de civiele logistiek. Voor intermodale diensten van deur tot deur (denk aan onbegeleid vervoer van trailers langs de Rijn-Alpencorridor) leidt dit direct tot een economische impuls voor de BV Nederland. Het stimuleert innovatie, creëert hoogwaardige logistieke banen en diensten, faciliteert logistieke integratie en versterkt de internationale concurrentiepositie van onze havens en transportsector.

Investeringsbereidheid

De ruggengraat van dit netwerk wordt gevormd door optimale vaarwegen. De bestaande hoofdassen, zoals de route naar Duisburg en verder richting de Donau, zijn cruciaal. Maar voor de militaire ontsluiting van oostelijke regio's zoals Berlijn en Polen is verbetering nodig. Randvoorwaarde is een blijvende investeringsbereidheid voor het onderhoud van ons vaarwegennet, het wegnemen van knelpunten en het opzetten van een goede samenwerking met onze buurlanden, met name Duitsland en België.

Door het ontwikkelen van businesscases die zowel de civiele als militaire meerwaarde kwantificeren, wordt de volledige waardepropositie van dit dubbele gebruik inzichtelijk. Aan de civiele zijde leidt een modaliteitsverschuiving naar de binnenvaart tot kostenbesparing op wegonderhoud, reductie van CO₂-uitstoot, vermindering van congestie en verhoging van de verkeersveiligheid. Aan de militaire kant biedt dezelfde infrastructuur strategische reservecapaciteit, operationele flexibiliteit en verminderde afhankelijkheid van kwetsbare wegcorridors.

Investeringen in terminals, vlootmodernisering en digitale systemen hoeven slechts eenmaal gedaan te worden, terwijl de baten zich aan beide zijden manifesteren. Daarbij verlagen de civiele inkomsten in vredestijd de netto kosten van militaire paraatheid van de vloot. Zo ontstaat een toekomstbestendig en krachtig logistiek ecosysteem dat veiligheids- en economische belangen op unieke wijze verenigt.

Door Khalid Tachi