Werken aan het herstel van de Nederlandse zeegrasvelden

Eeuwenlang lagen er enorme zeegrasvelden voor de Nederlandse Waddenkust en in de Zeeuwse Delta. “Er zijn prachtige foto’s van boeren op het voormalige eiland Wieringen die met zeisen zeegrasvelden maaiden”, vertelt Raven Cammenga, adviseur zeewaterkwaliteit bij Rijkswaterstaat en verantwoordelijk voor een langdurig herstelprogramma voor zeegras in de Waddenzee. “Het maaisel werd gedroogd en was geliefd als vulling voor kussens en als isolatiemateriaal. Het is bijvoorbeeld gevonden in kerkmuren op terpen en in dijken.”

De meest voorkomende soort was het ondergedoken groot zeegras. Er lag wel tienduizend hectare van dit permanent ondergedompelde gras voor de Nederlandse kust. Tot aan 1932. Door een zeegrasziekte ging het zeegras op het hele noordelijk halfrond kopje onder. Op veel plaatsen herstelden de zeegrasvelden zich na verloop van tijd. Maar niet in de Waddenzee. “We hadden net de Afsluitdijk aangelegd als begin van de moderne kustverdediging”, vertelt Cammenga. “De stromingspatronen veranderden, de dieptes verschoven en de troebelheid van het water maakten dat vooral het ondergedoken zeegras zich slecht in de bodem kon hechten en te weinig licht voor de fotosynthese ontving.”

Beter bestand tegen zeespiegelstijging

Zeegras is een biobouwer, een soort die zijn omgeving positief verandert, legt Cammenga uit. Net als koraalriffen, mangrovebossen en kwelders vermindert zeegras de stroomsnelheid en de kracht van de golven. De wortels vormen een sterk netwerk in de zeebodem. Hierdoor verminderen biobouwers kustafslag en kusterosie. Zeegras maakt Nederland dan ook beter bestand tegen zeespiegelstijging. Het vangt ook slibdeeltjes, zuivert zeewater en legt veel CO₂ vast. “Tot dertig keer meer dan bossen”, aldus Cammenga. De zeegrasvelden leveren bovendien fraaie ecosysteemdiensten, doordat ze kraamkamers en slaapplaatsen zijn voor vissen als haring, garnalen en zeenaalden.

Het Zeegras Consortium, een samenwerkingsverband van onder meer de Rijksuniversiteit Groningen, Witteveen+Bos en Rijkswaterstaat, werkt aan het herstel van zeegrasvelden. In de Zeeuwse Delta drukken medewerkers uit het consortium in wetsuit en snorkel met engelengeduld spijkers met daaraan een wortelstokje zeegras in de bodem. In het Grevelingenmeer zijn ze bezig op de Veermansplaat en de Slikken van Flakkee. Ze werken ook in het Veerse Meer. Cammenga stuurt teams in de Waddenzee aan, onder meer bij het eilandje Griend en bij de Ballastplaat tussen Harlingen en Griend. De zaden en planten zijn geïmporteerd uit het Duitse Waddengebied en het Deense Limfjord, een langgerekte baai in Noord-Jutland.

Op naar tienduizend hectare

Het herstellen van ondergedoken zeegras in de Waddenzee is lastig, zegt Cammenga. “We hebben te weinig grip op de storende factoren. Lichtbeschikbaarheid en golfslag werken sterk tegen in de Waddenzee. In Zeeland lijkt dat minder een factor.”

Met de soort die droogvallend zeegras heet gaat het voortvarender. In Zeeland brengen de onderzoekers een zadensuspensie – zaden in een mengsel van slib en zand – met een kitspuit op de juiste diepte aan. Van de aangeslagen zeegrassen komen de zaden in het najaar vrij. Die springen na overwintering in het slib in het voorjaar op. Van uitgestrekte zeegrasvelden, zowel ondergedoken als droogvallend, is echter nog geen sprake. Laat staan de tienduizend hectare die wordt vereist vanuit de Kaderrichtlijn Water (KRW). Cammenga: “Maar we hebben een start gemaakt en werken vol energie aan het vervolg.”

Door René Didde